Η αυτοκτονία αποτελεί ένα σύνθετο και πολυπαραγοντικό φαινόμενο στο οποίο υπάρχει αλληλεπίδραση ψυχολογικών, κοινωνικών, περιβαλλοντικών και βιολογικών παραγόντων.
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, πάνω από 700.000 θάνατοι παγκοσμίως κάθε χρόνο οφείλονται σε αυτοκτονία και είναι η δεύτερη κύρια αιτία θανάτου σε νεαρούς εφήβους και ενήλικες ηλικίας 15-19 ετών.
Παρατηρούνται υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας στους άντρες, ενώ οι γυναίκες παρουσιάζουν συχνότερα αυτοκτονικό ιδεασμό και καταφεύγουν σε μη θανατηφόρες απόπειρες αυτοκτονίας.
Η πολυπλοκότητα του φαινομένου αυτού φέρει την ανάγκη για ολοκληρωμένες στρατηγικές πρόληψης, με στόχο την έγκαιρη ανίχνευση κυρίως στον εφηβικό πληθυσμό, όπου η παρέμβαση μπορεί να γίνει πιο άμεσα.
Προειδοποιητικά σημάδια
Ο αυτοκτονικός ιδεασμός αποτελεί την αρχική και θεμελιώδη φάση της αυτοκτονικής διαδικασίας. Η έγκαιρη αναγνώρισή της από το περιβάλλον του παιδιού (σπίτι, σχολείο, πρόσωπα εμπιστοσύνης του παιδιού, ειδικοί ψυχικής υγείας) είναι απολύτως κρίσιμη για την πρόληψη πιθανής αυτοτραυματικής συμπεριφοράς, η οποία μπορεί να οδηγήσει και σε πράξη αυτοκτονίας.
Συνήθως οι έφηβοι και νεαροί ενήλικες μπορεί να «επικοινωνήσουν» κάποια πρώιμα προειδοποιητικά σημάδια όπως:
- Λεκτικές απειλές σχετικά με την σωματική τους ακεραιότητα
- Αναφορές σε θάνατο (γραπτές ή προφορικές)
- Αποφυγή σκέψης του εαυτού τους μελλοντικά
- Μη λεκτικές εκφράσεις (αγχώδης ή απελπισμένη γλώσσα του σώματος)
- Απομόνωση και απόσυρση από δραστηριότητες που άλλοτε προκαλούσαν χαρά και ευχαρίστηση
Τι πρέπει να θυμόμαστε
Οι παρατηρήσιμοι δείκτες κινδύνου αυτοκτονίας δεν είναι από μόνοι τους διαγνωστικοί ή καθοριστικοί. Τα παραπάνω σημάδια πρέπει πάντα να εκτιμώνται από επαγγελματίες ψυχικής υγείας (παιδοψυχίατρο ή ψυχίατρο ενηλίκων και ψυχολόγο).
Οι έφηβοι έχουν την ανάγκη να νιώθουν πως κάποιος είναι δίπλα τους, τους καταλαβαίνει και τους ακούει χωρίς επίκριση. Οι αλλαγές στην συμπεριφορά των εφήβων πρέπει να πλαισιώνονται από υποστηρικτικό και ασφαλές δίκτυο ενηλίκων, οι οποίοι θα μπορούν να αναγνωρίζουν τυχόν πρώιμα ανησυχητικά σημάδια.
Αβραάμ Ελένη Ψυχολόγος – Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια
