Η συνεξάρτηση είναι ένα σύνθετο ψυχολογικό μοτίβο, μια δυσκολία που παρουσιάζουν οι άνθρωποι στην δημιουργία υγιών σχέσεων και συνδέσεων. Πολλές φορές αναφέρεται ως «εξάρτηση από την σχέση», καθώς οι άνθρωποι συχνά τείνουν να παραμελούν τις προσωπικές τους ανάγκες και να ενδιαφέρονται μόνο για τις ανάγκες των άλλων.
Το μοτίβο αυτό παρατηρείται έντονα στις συντροφικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει έντονος συναισθηματικός δεσμός, όπου συνήθως ο ένας σύντροφος αντλεί την αυτοεκτίμησή του αποκλειστικά και μόνο από την φροντίδα του συντρόφου του ή την έγκρισή του. Οι πιο συχνές συμπεριφορές περιλαμβάνουν υπερβολική φροντίδα προς το άλλο άτομο, αδυναμία θέσεως ορίων, δυσκολία να πει το άτομο «όχι», χαμηλή αυτοεκτίμηση και καταπίεση συναισθημάτων καθώς το ίδιο το άτομο παραγκωνίζει τις δικές του ανάγκες και τα θέλω του.
Σε μια συντροφική σχέση αυτό αποτυπώνεται σαν να δίνει ο ένας τα πάντα χωρίς να παίρνει τίποτα (φροντιστής) και ο άλλος να απολαμβάνει τα πάντα χωρίς να δίνει τίποτα (λήπτης). Συχνά ο «λήπτης» αντιμετωπίζει εθισμούς, δυσκολίες ψυχικής υγείας ή ανευθυνότητας. Πιο σπάνια εμφανίζεται στις φιλικές σχέσεις, στη σχέση γονέα-παιδιού ή στις επαγγελματικές σχέσεις.
Τα άτομα τα οποία έχουν τον ρόλο του «φροντιστή», παρατηρείται πως έχουν βιώματα παιδικής ηλικίας τα οποία οδηγούν στις συμπεριφορές αυτές. Πολλές φορές αναφέρουν εθισμό σε κάποιο μέλος της οικογένειας (αλκοόλ, ναρκωτικά ή τζόγος), συναισθηματική παραμέληση ή γονεοποίηση (από νωρίς το παιδί έλαβε τον ρόλο ενήλικα-γονιού στο σπίτι για να διατηρήσει την ισορροπία της οικογένειας).
Η βιβλιογραφία αναφέρει πως άτομα που εμφανίζουν συμπεριφορές συνεξάρτησης, καταφέρνουν σημαντικές αλλαγές στον τρόπο που συνδέονται με τους άλλους μέσα από την ψυχοθεραπεία. Στην ατομική ή ομαδική ψυχοθεραπεία τα άτομα μαθαίνουν πως να κατανοήσουν τραύματα του παρελθόντος, να αναγνωρίσουν τα μοτίβα, να μάθουν να θέτουν όρια και να εκφράζουν τις προσωπικές τους ανάγκες και να εστιάζουν στην αυτοφροντίδα τους. Όταν καταφέρουν να μετατοπίσουν την προσοχή τους και την φροντίδα τους από τον «άλλον» προς τον εαυτό τους, έρχεται η πραγματική ψυχική ηρεμία και αποδοχή.
Ελένη Αβραάμ
Ψυχολόγος-Συστημική ψυχοθεραπεύτρια
