Η λοχεία χαρακτηρίζεται ως περίοδος υψηλού κινδύνου για την έναρξη σοβαρών επεισοδίων ψυχικής νόσου στις γυναίκες. Πιο συχνά, η εμφάνιση συμπτωμάτων συμβαίνει κατά τις πρώτες δυο εβδομάδες μετά τον τοκετό.
Τι είναι η επιλόχεια ψύχωση;
Ως επιλόχεια ψύχωση χαρακτηρίζεται η εμφάνιση ψυχωσικού συμπτώματος, το οποίο εκδηλώνει μια γυναίκα μετά τον τοκετό, από τις πρώτες δυο μέρες έως τις πρώτες δυο εβδομάδες.
Συμπτώματα
- Διαταραχή ύπνου
- Αστάθεια διάθεσης
- Ψευδαισθήσεις, με ακουστικές παραισθήσεις
- Αποδιοργάνωση
- Κατατονία
Αν υπάρχει ιστορικό ψυχικής νόσου πριν την κύηση, επηρεάζει και την εμφάνιση συμπτωμάτων κατά την περίοδο της λοχείας. Έρευνες αναφέρουν πως το 40–70% των γυναικών με διπολική διαταραχή εμφανίζουν επιλόχειο περιστατικό μέσα σε ένα μήνα από τον τοκετό.
Παράγοντες κινδύνου
Οι συχνότεροι παράγοντες κινδύνου επιλόχειας υποτροπής σε γυναίκες με διπολική διαταραχή αναφέρονται:
- Μικρή ηλικία τοκετού
- Μη προγραμματισμένη κύηση
- Απορρυθμισμένη κατάσταση κατά την παραπομπή
Η αιτιολογία δεν είναι σαφής. Κάποιες έρευνες αναφέρουν πως ίσως εν μέρει οφείλεται στην αιφνίδια μείωση προγεστερόνης και οιστρογόνων της μητέρας κατά τον τοκετό. Το 50% των γυναικών με προηγούμενο περιστατικό επιλόχειας ψύχωσης θα εμφανίσει νέο. Σημαντικοί παράγοντες είναι το οικογενειακό ιστορικό διπολικής διαταραχής και το ατομικό ιστορικό ψυχωσικών συμπτωμάτων πριν ή κατά την διάρκεια της κύησης.
Η επιλόχεια ψύχωση είναι μια βαριά ψυχική νόσος, η οποία απαιτεί νοσηλεία και πρέπει να αντιμετωπίζεται ως επείγον περιστατικό. Απαιτείται προσεκτική εκτίμηση κινδύνου αναφορικά με την ασφάλεια του νεογνού, καθώς παρατηρείται αυξημένος κίνδυνος αυτοτραυματισμού στις γυναίκες, με χαμηλή όμως πιθανότητα βρεφοκτονίας.
Θεραπεία
Προτεινόμενες θεραπείες για την επιλόχειο ψύχωση είναι οι παρακάτω:
Φαρμακευτική αγωγή: Η εκτίμηση πρέπει να γίνει από ψυχίατρο, ο οποίος θα προτείνει την καλύτερη φαρμακευτική αγωγή που θα ταιριάζει στην κάθε γυναίκα. Σημαντικός παράγοντας επιλογής της αγωγής είναι το αν η γυναίκα θηλάζει ή όχι.
Ηλεκτροσπασμοθεραπεία: Χαρακτηρίζεται ως μια καλή εναλλακτική λύση για γυναίκες που θηλάζουν.
Ψυχοθεραπεία και κοινωνική παρέμβαση: Προτεραιότητα έχει η διασφάλιση της ασφάλειας του βρέφους και της μητέρας και η εκτίμηση των συνθηκών διαβίωσης του σπιτιού τους. Ο σύντροφος και η οικογένεια της γυναίκας οφείλουν να είναι πλήρως ενημερωμένοι και υποστηρικτικοί απέναντί της. Επιπλέον, είναι βοηθητική η υποστηρικτική ψυχοθεραπεία της μητέρας πριν την έξοδό της από το νοσοκομείο, η οποία συμβάλλει στο χτίσιμο του δεσμού μητέρας–νεογνού.
Πρόγνωση μητέρας και παιδιού
Οι γυναίκες που ζητούν βοήθεια αμέσως μετά την εκδήλωση των συμπτωμάτων, μέσα σε ένα μήνα από τον τοκετό, έχουν πολύ καλή πρόγνωση. Πορίσματα αναφέρουν πως το 4% των γυναικών με επιλόχεια ψύχωση αυτοκτονούν, το 54% υποτροπιάζουν και το 64% έχουν πιθανότητα να εκδηλώσουν μεταγενέστερα επεισόδιο μανίας ή κατάθλιψης, αν δεν γίνει εγκαίρως ψυχιατρική εκτίμηση και παρακολούθηση.
Σχετικά με το παιδί, ο κοινωνικός στιγματισμός μπορεί πολλές φορές να στερήσει την μητρική φροντίδα, κρίνοντάς την ακατάλληλη ή και επικίνδυνη. Όταν η παρέμβαση γίνει νωρίς, μπορεί να υπάρξει επιτυχής ανατροφή και δημιουργία δεσμού μητέρας–παιδιού.
Η κατάλληλη θεραπεία οδηγεί σε μια υγιή και ασφαλή κύηση και λοχεία. Η επίγνωση της μητέρας για την ψυχική νόσο, η βοήθεια στην φροντίδα του νεογνού και ο υποστηρικτικός οικογενειακός και κοινωνικός περίγυρος συμβάλλουν σημαντικά στην πορεία της νόσου και ενδυναμώνουν την μητέρα απέναντι στο αίσθημα της απομόνωσης.
Αβραάμ Ελένη
Ψυχολόγος – Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια
